مشکلات ساختاری و اداری هنر تئاتر در مشهد | بوروکراسی اداری پیچیده باری سنگین بر دوش هنرمندان

ریحانه موسوی | شهرآرانیوز؛ در مشهد، هنر تئاتر با وجود ظرفیت‌های فراوانش، همچنان با مشکلات ساختاری و اداری دست و پنجه نرم می‌کند. یکی از چالش‌های اصلی هنرمندان، عبور از پیچ و خم کاغذبازی اداری و روند کند صدور مجوز‌های اجراست، که بار سنگینی بر دوش گروه‌های نمایشی گذاشته است. این فرایند پیچیده همراه با صف‌های طولانی در شورای نظارت، باعث می‌شود بسیاری از هنرمندان برای کسب مجوز‌های لازم ماه‌ها در انتظار بمانند. در نتیجه برنامه ریزی‌های دقیق و اجرای منظم آثارشان را با اختلال روبه رو کرده است.

در حالی که شورای نظارت حمایت‌هایی از هنرمندان انجام می‌دهد، محدودیت‌ها و کمبود سالن‌های مجهز، همراه با ضعف در زیرساخت‌ها و عملکرد‌های اداری، روند رو به رشد هنر نمایش را به شدت کند کرده و نگرانی‌های جدی در میان فعالان تئاتر به وجود آورده است. در این باره با هنرمندان و نیز یکی از اعضای شورای نظارت بر اجرای تئاتر مشهد گفت وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

نظارت، سیری طبیعی برای موضوع‌های مهم است

رضا حسینی، نویسنده، کارگردان و تهیه کننده مطرح تئاتر مشهد از «حمایت»، «هدایت» و «نظارت» به عنوان سه اصل که بعد از انقلاب اسلامی پیرامون هنر تئاتر و هنرمندان مکتوب شده است، نام می‌برد و می‌گوید: در چند سال اخیر حمایت از سوی اداره کل فرهنگ و ارشاد وجود داشت. هدایت هم به گونه‌ای حکم راهنمایی و روشنگری دارد و در نهایت به دلیل اینکه پدیده‌های هنری در جامعه از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردارند، مخاطب زیادی دارند و نگاه جامعه به سوی صحنه تئاتر، نگارخانه‌ها و... است و تأثیر مستقیمی بر جامعه دارند، «نظارت» بر آن‌ها هم پررنگ‌تر است.

وی مشهد را بعد از تهران دارای بیشترین سطح عرضه و تقاضای تئاتر می‌داند و بیان می‌کند: نسل جوان تمایل دارند به سرعت کار کنند، اما متنی که به شورای نظارت می‌رسد باید خوانده شود که این کار زمان بر است. بعد از دیدن نمایش هم ممکن است بخواهند مواردی را اصلاح کنند، که این نیز ممکن است به طول بینجامد. به هرجهت تئاتر یک هنر طاقت فرسا بوده و ما باید این را بدانیم که صبر و حوصله خود را بیشتر کنیم.

حسینی در بخش دیگری از صحبت‌های خود می‌گوید: اکنون فعالیت هنرمندان نسل جوان در مشهد گسترده شده که اتفاق بسیار خوبی است. من مسئولیت سالن‌های مجموعه تئاترشهر مشهد را برعهده دارم و ظرفیت آن تا پایان سال تکمیل است. تقاضای زیاد، کار شورای نظارت را سخت و مراحل را طولانی می‌کند، که شاید سرعتی که مدنظر نسل جوان است نداشته باشد.

وی از ایجاد یک سایت و اتوماسیون اداری برای تمدید مجوز‌ها سخن می‌گوید و توضیح می‌دهد: این اقدام باید از تهران شکل بگیرد و در مسیر راه اندازی است، اما هنوز به سرانجام نرسیده است. باید به فرایند گرفتن مجوز در تئاتر مانند مراحل تمرین و آماده سازی نگاه کنیم. اما معتقدم در دنیای مدرن این امر نیز باید به سرعت ایده آل برسد. 

این کارگردان با ابراز گلایه به اینکه در مشهد سالن‌های زیادی وجود دارند، اما در اختیار تئاتر قرار نمی‌گیرند، اظهار می‌کند: اگر می‌خواهیم هنر تئاتر رشد کند، باید زیرساخت‌ها را افزایش دهیم؛ چراکه هرچه جلوتر می‌رویم تقاضا بیشتر می‌شود، اما زیرساخت‌ها محدود است. حل این موضوع در دست هنرمندان نیست، بلکه مسئولان و سیاست گذاران ما باید با درک درست از این موضوع، شرایطی را فراهم کنند که تمام سالن‌ها در اختیار هنرمندان قرار بگیرد، زیرا سالن‌های خصوصی نیز جواب گوی همه آن‌ها نیستند.

نگاه سلیقه‌ای ضربه‌ای بزرگ به هنر تئاتر

حسین اکبرپور، کارگردان و بازیگر تئاتر، پیچیدگی‌های عجیب اداری و نبود تصمیم گیری‌های درست را از مهم‌ترین مشکلات روند صدور مجوز برمی شمارد و می‌گوید: هیچ تصمیم گیرنده واحدی وجود ندارد و در بسیاری از موارد سلیقه‌ای عمل می‌شود که ضربه زیادی به کار ما می‌زند. گاهی ممکن است بخواهیم برای دریافت یک مجوز از چندین بخش مختلف استعلام‌های ضروری و غیرضروری بگیریم. این مشکل هنرمند نیست که باید استعلام او گرفته شود، بلکه مشکل اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان است که باید در سریع‌ترین زمان ممکن آن را انجام دهد.

وی می‌افزاید: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی هنوز به این نتیجه نرسیده است در قبال پولی که از دولت دریافت می‌کند، وظیفه دارد امور هنرمندان را رفع کند؛ باید نیم نگاهی به اتفاقاتی که در اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران در حال رخ دادن است بیندازیم و حضور نهاد‌های مختلف و الگویی را که از آن پیروی می‌کنند ببینیم.

در ادامه حتما بخوانید گفت‌و‌گو با ۲  کارگردان هنرهای نمایشی | کیفیت اثر نمایشی، بهترین تبلیغ برای افزایش مخاطب تئاتر

سیستم اداری باید جوابگو باشد

اکبرپور اظهار می‌کند: نمی‌دانیم روند صدور مجوز‌ها چگونه شکل گرفته، چرا تا این حد سخت است و هر سه روز تا یک هفته تمدید می‌شود. وقتی شورای نظارت، نمایشی را تأیید می‌کند، یعنی می‌تواند تا لحظه‌ای که خلاف آن ثابت شود اجرا داشته باشند. یک بند در قانون می‌گوید که تمدید یا صدور مجوز برعهده اداره ارشاد است؛ یعنی می‌تواند خودسرانه و بدون هیچ دلیلی تصمیم بگیرد یک اثر چند روز اجرا شود و از چه زمانی به بعد اجرا نشود.

این بدان معناست که هنرمند هیچ حاشیه امنیتی برای اجرای نمایش ندارد و هزینه‌های مادی و معنوی که برای اثر انجام شده است، هیچ می‌شود. این یک روند معیوب است؛ اداره ارشاد اعضای شورای نظارت را انتخاب می‌کند تا کار‌ها را ببیند و تأیید کند، اما همان اداره ارشاد، به رأی شورایی که اعضای آن را خودش تأیید کرده پایبند نیست. اگر سازمان دیگری با یک سری دلایل جلوی اجرای نمایش‌ها را می‌گیرد واضح به هنرمندان بگویند.

وی با ابراز گلایه از نبود یک پایگاه اطلاعاتی در اداره ارشاد برای مشاهده اخبار می‌گوید: این اداره در برخی موارد سلیقه‌ای عمل می‌کند؛ اما مقابل سینما نمی‌تواند بایستد، زیرا سرمایه‌های میلیاردی از آن حمایت می‌کنند و کسی توان تعطیل کردن آن را ندارد. این اتفاق سالیان سال است که وجود دارد و قرار نیست اصلاح شود. با این شرایط انگیزه هنرمندان روز به روز از بین می‌رود، زیرا دلیلی برای انجام فعالیت نمی‌بینند، دست به عصا‌تر کار می‌کنند و دائم استرس تعطیل شدن اجرا‌ها را دارند.

این کارگردان در پایان ابراز می‌کند: به نظر من باید یک نفر در اداره ارشاد باشد که بتواند تصمیم نهایی را بگیرد، حتی به غلط. این کار باعث می‌شود سیستم اداره نظم پیدا کند، کارمندان ساعت کاری منظم داشته و جوابگو باشند، زیرا برخی اوقات آن‌ها را با تلفن نیز نمی‌توانیم پیدا کنیم. من به عنوان یک هنرمند موظف نیستم بیست روز دست روی دست بگذارم تا نتیجه استعلامم مشخص شود، بلکه آن‌ها باید استعلام را یک روزه بگیرند، اما به ما می‌گویند پانزده روز زمان می‌برد، که بازهم یک ماه طول می‌کشد.